“Ik heb zwarte sneeuw gezien”

In gesprekken met gewone mensen praat ik met 'gewone' mensen over liefde en wijsheid. Gewoon: mensen die er niet voor gestudeerd hebben, geen reclame hoeven maken. Voor wie rang of stand niet telt en een voornaam genoeg is.

Dit keer Miep (84), de moeder van mijn schoonzus. Ik vind haar hartelijk en humorvol. Iemand die anderen in hun waarde laat. Ik wil haar beter leren kennen. Bovendien stemt ze PVV. Een partij waar linkse vrienden van mij volledig los op gaan en die standpunten heeft die me zorgen baren. Ik wil haar proberen te begrijpen.

Op 84-jarige leeftijd nog mantelzorgen

"Ik heb het nog nooit zo goed gehad als op mijn oude dag. Dat meen ik uit de grond van mijn hart."

Miep steekt meteen van wal. We zitten in haar flatje in Brabant, één étage boven de woning van haar jongste dochter Maud. Mijn oog valt begerig op het schoteltje zelfgemaakte marsepein, waarvan ik al een groot stuk heb verorberd. In de kamer staan overal engeltjes.

Door chronische reumaklachten loopt Miep moeilijk. Toch kookt en mantelzorgt ze nog iedere dag voor Maud. Maud onderging jong zware rugoperaties en moet vaak plat liggen. Maud op haar beurt houdt een oogje op Miep. Als een vrijwilliger met Miep gaat duofietsen, zoeft Maud er op haar scootmobiel achter aan. Dikke pret!

Waar haal je jouw tevredenheid vandaan?

"Sinds de scheiding van mijn man voel ik rust. Ik probeer me nergens meer druk over te maken. Dát is voor mij wijsheid: het verleden dat je vasthoudt en bedrukt — je kunt het loslaten.”

De vader van haar eerste dochter ging er voor de geboorte vandoor. “We waren al in ondertrouw! Hij heeft het met een telefoontje afgedaan.” Miep stoomt: “Als in die tijd een vrouw zwanger werd, moest ze stoppen met werken. Maar hij was hoofd van een school en kon gewoon door. Intussen werd ik onder druk gezet om het aanstaande kind af te staan via de nonnen van Moederheil.” Miep weigerde en dwong via de rechter alimentatie af.

De opvoeding deed ze als alleenstaande moeder — ongehuwd, zoals het heette. "Er wordt nooit gesproken over de ongehuwde vader," merkt ze droogjes op. Dan lacht ze, met kiespijn: “Ik was een rechtse Dolle Mina!”

Ook bij de vader van haar tweede dochter had ze pech. Zijn katholieke familie weigerde haar eerste kind te accepteren. Zelf hield hij meer van zijn zaak dan van haar. “Het was een uitvinder met een tunnelvisie. Alles wat hij verdiende, stopte hij terug in de onderneming. Nooit hield hij op met ontwikkelen.” Na drie faillissementen zakte het besef bij Miep dat hij niet zou veranderen. "Het was een fantastische ontwikkelaar, maar liefde kon hij me niet geven." Na de scheiding was er geen alimentatie. Nul pensioen. Ook haar eigen geld zat in de zaak en was op.

"Ik heb zwarte sneeuw gezien," zegt Miep strak. Ze bedoelt: zware dingen meegemaakt. "Dat vormt je. Maar als je het op een gegeven moment loslaat, voel je je bevrijd."

Ze krabben mij niet kaal

"Ze krabben mij niet kaal. Dat is blijven hangen. Ik heb altijd wel ergens een potje."

Als ze me nog een stuk marsepein aanbiedt, vraag ik naar de engeltjes. Zelfs als ik naar het toilet ga, kijken ze me aan. "Er zit een engeltje op mijn schouder. Als het in mijn leven ergens fout gaat, gaat het daarna op een ander gebied weer goed. Dan krijg je opeens een loonsverhoging. Of er is een andere meevaller. Er komen altijd goede tijden — daar heb ik op leren vertrouwen."

Is dat je katholieke geloof?

Ze grinnikt: "Als ik een pastoor of kapelaan zie, krijg ik de kriebels. Catechismus van buiten leren. Twee keer per dag naar de kerk. Na de bevalling moest je bij het Maria-altaar gezuiverd worden door de priester — met een soort borstel en een zegen. En dan zou God ook nog eens een man zijn..!"

"Ik geloof ook niet in rechtvaardigheid. De slechten worden bijna nooit voor hun slechtheid bestraft. Maar cynisch ben ik niet. Als er iets goeds gebeurt, waardeer ik het des te meer."

Liefde kopen

De vader van Miep had een tomatenkwekerij. Na de oorlog was er armoede. Je moest hard werken. Als oudste van 7 leert ze vroeg zorgen. Kinderen in bad doen, schoonmaken, boodschappen halen. Haar jongste broer ziet haar als moeder.

"Er kwamen geen kinderen uit de buurt, dus je maakte nooit vrienden. En moeders wil was wet. Ze was niet slecht — maar echte liefde kon ze niet geven. Dat voelde je. Zo leerde ik pleasen. Pleasen is liefde kopen. Dingen doen om waardering te krijgen. Nooit ergens tegenin gaan. Pleasen was de enige manier die ik kende om vrienden te maken.“

Ze heeft het patroon herkend. En doorbroken. “Later — op mijn werk in het ziekenhuis, in de receptie — leerde ik discussiëren. Om mezelf te zijn."

Liefde versus liefdevol

"Liefde met een man, — dat heb ik nooit meegemaakt." Ze zegt het zonder bitterheid. Maar er zijn andere vormen van liefde.

Bijvoorbeeld de zorg voor haar dochters. “Maud en ik zijn elkaars mantelzorger. Ik voel me gewaardeerd en nodig. Verliefdheid en liefde zijn dan ook twee heel verschillende dingen. Echte liefde is verbondenheid. Verantwoordelijkheid nemen. Je moet open kunnen zijn voor wat de ander nodig heeft en de ander voor jou. Dan ontstaat zielsverwantschap."

“Juist door die liefde voor een ander heb ik liefde in mijzelf gevonden. Maar liefdevolheid is misschien een beter woord. Het raakt aan die verbondenheid.”

Jij PVV?

Ik vraag het maar gewoon open. De PVV is toch allergisch voor ‘theedrinkers’ zoals ik die hunkeren naar harmonie?

"Ik ben mijn hele leven al rechts geweest." Miep zegt het zonder verontschuldiging. "Er zijn ook mensen die rechts zijn, maar dat niet zeggen. Als ik tegen linkse mensen maar iets van mijn mening zeg, kijken ze me aan alsof ik niet wijs ben."

Ze stemde op Fortuyn — "die durfde tenminste wat te zeggen" — en daarna op de PVV. Nu op JA21, “iets zachter”. Wat drijft haar?

"Asielzoekers die niet hoeven werken. Ik zie het hier in Oosterhout (Brabant). Die jongens wonen in een hotel, krijgen zakgeld en zitten noodgedwongen de hele dag op de telefoon omdat ze van de regering niet mogen werken. Waarom niet?! En waarom krijgen ze voorrang bij woningen? Dat geeft onrust."

"Helpen, ja. Maar ter plaatse. En als je hier bent: integreren, werken. Niet iedereen kan dat aan, ik snap dat ook — maar die onrust in de stad, dat is echt. Die asielzoeker in een hotel kost kapitalen, maar voor afschaffing van het eigen risico is geen geld. Dat is echt. We hebben woningen nodig. Maar door milieuregeltjes kunnen we ze niet bouwen. Dat is echt."

Ze zwijgt even. Kijkt me aan. Weet dat ik een idealist voor de wereldvrede ben. Voor de natuur. Daar is ze ook helemaal niet tegen. En dat voelen we allebei. “Al die narcisten en haantjes in de wereld. Zet eens een vrouw aan het roer!” Ze lacht.

Engel, engel, hoor ik jou

Als ik wegga, geeft ze me een engeltje cadeau. Ze kijkt tevreden. Blij met wat ze heeft: haar flat, de band met haar kinderen en kleinkinderen. "Als ik om me heen kijk: zoveel families waar mensen niet meer met elkaar praten. Ik ben blij dat wij dat wel doen."

Eenmaal thuis pak ik het engeltje voorzichtig uit. Het is van riet, karton en touw en komt uit de Wereldwinkel. Het blaast op een toeter: een bazuin. In de christelijke traditie blazen engelen op een bazuin om een boodschap aan te kondigen, een nieuw begin, soms het laatste oordeel.

Ik zet het engeltje op de vensterbank en denk na over wat Miep zei. Liefde is verantwoordelijkheid nemen voor mensen met wie je een relatie hebt. Dat voelt goed. Hoe kun je bezuinigen op zorg voor inwoners van je eigen land als je wel groot geld geeft aan zorg voor inwoners van een ander land? Als je niet genoeg woningen hebt voor je kinderen, hoe kun je dan nieuwkomers toelaten?

Maar we hebben toch ook een relatie met inwoners van andere landen? Roept mijn geweten. We zijn tenslotte één mensheid. Hoe kunnen we recht doen aan al onze relaties?

Ik kijk naar de engel. Ik ben de laatste tijd vaak somber over de wereld. Eindtijd? Als het ergens in het leven fout gaat, gaat het daarna op een ander gebied weer goed, hoor ik Miep. Ik geloof haar. Liefde is de engel op mijn schouder. Haar boodschap is verbondenheid.